Landschapsbeheer Zeeland

 

Fort

Een fort was vierkant, bestond uit een aarden wal, soms met bastions, en was omgeven door een gracht. Midden op een fort bevond zich een uitkijktoren en enkele kleine gebouwtjes voor het onderkomen van de militairen en de opslag van munitie en proviand. Een liniedijk verbond de forten met elkaar en had drie functies:

• het tegenhouden van het water;
• een hindernis vormen voor de vijand;
• en de militairen konden zich over de dijken snel van het ene naar het andere fort verplaatsen.

De forten zijn tegenwoordig, vooral rond Axel, door hun vierkante vorm nog goed te herkennen. Van een grote afstand lijkt de linie een gewone dijk met bomen, maar om het te beleven moet je over de linie(dijk) lopen om het als verdedigingsbouwwerken te kunnen beleven.

 

De rol van SLZ

Hoewel de linies al ruim 400 jaar in ons landschap liggen, staan ze pas de laatste tientallen jaren flink in de belangstelling. Stichting Landschapsbeheer Zeeland (SLZ) neemt de begeleiding van twee onderdelen van dit project voor haar rekening.

Voor SLZ is werken op een fort of liniedijk eigenlijk niets nieuws. Vanuit SLZ bestaan er contacten met verschillende eigenaren of bewoners van forten voor het beheer van hun landschapselementen, zoals de Liniedijk bij Hulst, Vogelfort, Fort St. Joseph en St. Nicolaas.

Bij de bewoners van Fort St. Jan (Zuiddorpe) en Mauritsfort (Hoek) bestonden echter ideeën om iets te doen met herstel van deze historische plekjes. SLZ maakte dit kenbaar bij de Provincie Zeeland en ook zij vonden dit een goed plan. Het zou kunnen meeliften met een groot grensoverschrijdend project ('Forten en Linies in Grensbreed Perspectief'). De ideeën werden in de juiste vorm gegoten en eind 2009 kwam er groen licht: voor de uitvoering van de plannen werd subsidie beschikbaar gesteld.

 

Fort Sint Jan

Komend vanuit de kale open polder stuit je aan einde van de lange Eversdam, ineens op een groene wand van hoge populieren en wat bosjes. De weg gaat hier in vreemde hoeken om dit groene eilandje heen. Glurend door de struiken zie je een witte woning met zwarte houten schuur. De Fortstraat leidt ons naar de ingang. Pas als je de naam op het hek ziet, weet je dat het hier niet om een gewoon erf gaat, maar om een fort.

 

De eigenaren weten een heleboel van de geschiedenis van dit Spaanse fort. Het is al eeuwen lang een boerenerf en daar is het ook naar ingericht. De gebouwen zijn van een oud boerderijtype uit de grensstreek, er staan oude hoogstamfruitbomen, een meidoornhaag en knotwilgen. Alleen de gracht om het vierkante erf is nog over van het oorspronkelijke fort.

Samen met de eigenaren is een plan gemaakt voor herstel en beleefbaarheid van het fort. Een aantal populieren op het fort staat op de nominatie te verdwijnen. De randbeplanting zal worden gedund. Nieuwe aanplant brengt wat variatie in soorten struiken en het aanliggende weilandje zal in de toekomst een boomgaardje worden.

Het uitbaggeren van de grachten en het verwijderen van de houten beschoeiing is de grootste klus. Daar komt archeologisch onderzoek bij kijken.

Luchtfoto van Fort Sint Jan

Bron foto: Provincie Zeeland

 

Mauritsfort

Dit fort is een zogenaamd Staats fort en tevens ligt er voor het Mauritsfort nog geen plan klaar. De bewoners en eigenaren moeten dit nog maken.

Eind 2009 is er een eerste bewonersavond geweest. Ideeën over landschappelijke accentuering van het fort en recreatie voorzieningen zijn verzameld. Een werkgroepje van bewoners gaat deze samen met SLZ verder uitwerken. Omdat er maar beperkte financiële middelen beschikbaar zijn vanuit de Provincie, zal er misschien ook gekeken moeten worden naar andere mogelijkheden.

Halverwege 2011 moet alles gereed zijn. Er moet dus nog veel gebeuren, maar gezien het enthousiasme van de bewoners zal dat geen probleem zijn.

Meer informatie

Wil je meer weten over de Staats-Spaanse linies in Zeeuws-Vlaanderen, kijk dan eens op de website: http://www.staatsspaanselinies.nl/algemeen/?lng=nl

Muurschildering Fort St. Jan